Uzm. Dr. Mahmut Çakır; Yanlışlar Doğrular

Değerli anne-babalar, canımızdan çok sevdiğimiz, gözbebeğimiz çocuklarımıza yönelik davranışlarımızda ve yaklaşımlarımızda bazen doğru bildiğimiz yanlışlar yapabilmekteyiz. Burada, bu konuda sizlerin farkındalığınıza katkı sağlamak ve az da olsa farklı bir bakış açısı oluşturmak için “tablet bilgi” formatında yanlış-doğru dizini sunmaya çalıştık. Umarım beğenirsiniz. Her şeyin gönlünüzce olması dileğiyle…

-El becerileri iyi olmayan, sakarlığı olan çocuklara da ‘döküp saçar, iyi yapamaz’ diye sorumluluk verilmemesi ve yemeği ağzına verilmesi yanlış! Bu çocukların kendilerine güvenebilmeleri, becerilerini geliştirebilmeleri ve sorumluluk almayı öğrenmeleri için daha fazla fırsat-destek vermek ve gözlemek doğru…

MÜDAHALE ETMEK; YANLIŞ! GÖZLEMEK; DOĞRU! -Müdahale edip fırsat vermemek yanlış! Beklemek, gözlemek, merak etmek ve hemen müdahale etmemek doğru… -Erken dönemlerde doğuştan sahip olunan yardım etme motivasyonu anne baba tarafından uygun şekilde desteklenmemesi yanlış! Çocuklarda sorumluluğun gelişmesini sağlayan en etkili yol olarak onlara başkalarına yardım etme fırsatları tanımak doğru… -Yapılmayan bir şeyin sorumluluk çerçevesinde yapılmasını çocuktan istemek yanlış! Çocuklar anne-babanın söylediklerini dinleyerek değil; onların davranışlarını gözlemleyerek öğrenirler ve çocuklar oldukça dikkatli gözlemcidirler. Birçok konuda olduğu gibi anne-babanın önce sorumlu bir birey olma konusunda çocuğa örnek olmaları doğru… -Sorumluluklarını yerine getirmemek, eve geldiğinde işinden yakınmak ve “piyangodan para çıksa da zengin olsam” demek çocukta da sorumluluk alamadan, çalışmadan kolaycılığa ve tembelliğe neden olacağı için yanlış! Anne-babanın yardım işlerinde görev almasını izlemek çocuğun bu tür işlere katılma isteğini arttıracağı için doğru…

-Çocuğun yapmadığı ve zorlandığı işlere odaklanmak, bunu sürdürmek ve olumsuz sonuçlar olduğunda sorgulamak motivasyonu azaltacağı için yanlış! Anne-baba mümkün olan en erken yaşta, çocuğa yapısı ve becerilerine uygun olabilecek bazı işleri vermeye başlaması doğru… -Çıtayı baştan yüksek tutup hemen başarmasını beklemek ve olmadığında normalize etmek yerine suçlayıcı ve her defasında eleştirel yaklaşmak yanlış! Yapmakta zorlandığı bir görevi ilk önce somut olarak göstermek ve yapmak, daha sonra birlikte yapma ve en sonunda onun yapmasını beklemek doğru… -Yapılmayan işler için tekrar tekrar hatırlatmaya devam etmek, söylenmek, nutuk çekmek ya da onun yerine yapmak gibi davranışlar, sorumluluğu anne-babanın taşımasının devamına neden olacağı için yanlış! Çocuğun bir konuda sorumluluğu tamamen üstlenmesi için o işin gerçekten ona bırakıldığını görmesini sağlamak doğru… -Ailesel geçişin yanı sıra anne-babanın çocuklarına karşı aşırı korumacı tutumu onlara dünyanın gerçekten çok tehlikeli ve güvenilmez olduğu düşüncesi ve duygusu vererek var olan korkuların pekişmesine neden olabileceği için yanlış! Güven veren bir bağlanma nesnesi kimliğiyle davranmak, bu yapılamadığında çocuk kaygıları tedavisinde tedavide ailenin de ele alınmasını sağlamak doğru… -Aman düşmesin demek, korumak ve bunun için kaygılanmak ürkek, korkak bir yapıya ve özgüven düşüklüğüne neden olacağı için yanlış! Gerekirse üzülmesine, düşmesine ve biraz canının yanıp ayağa kalkmasına fırsat vermek deneyim kazanarak düşmemesini bir şekilde sağlayacağı için doğru…

ÖFKEYE ÖFKEYLE KARŞILIK VERMEK; YANLIŞ!
-Öfkenin bastırılması, öfke nöbetine öfkeli bir tepkiyle karşılık
verilmesi ve öfkesini pekiştirecek aşırı olumlu ya da olumsuz
tepkiler vermek yanlış! Nedeni ne olursa olsun; öfke nöbeti
geçiren çocuğun öfkesini ifade etmesine izin verilmesi, çocuk
ve anne-baba yatıştıktan sonra öfkesi hakkında konuşulması, Bu
konuda destekleyici olunması ve sakinliğin korunması doğru…
-Cep telefonu, tablet ve bilgisayar gibi teknolojik-dijital
enstrümanların kullanımını engellemek için anne-babanın
çocuklarıyla konuşmadan kendilerince yasaklama ve kısıtlama
gibi ani kararlar alması yanlış! İlgili teknolojik aygıtlara kolay
ulaşmasını engellemek, bu konuda uygun rol model arkadaşlarda
oluşan çevresel desteği sağlamak, internet kullanımından daha
fazla keyif alacağı ve yeteneğine uygun alternatif sosyal etkileşim
ve fiziksek aktivite içeren etkinlikler sunmak doğru…
– “Ailede en önemli ve değerli sensin, senin yerin başka, annen
ve baban olarak biz sadece senin için varız” yaklaşımı bencilliğe
ve bağımlı bir kişiliğe neden olacağı için yanlış! “Ailede sen de
herkes kadar ve kardeşlerin kadar değerlisin, sadece değerli
olan sen değilsin… Sadece aileden bir parça ve herkes gibi
vazgeçilmez bir üyesi olduğunu unutma” yaklaşımı, ben yerine
biz bilincini ve paylaşımcılığı geliştireceği için doğru…

“BAŞARABİLİRSİN” DEMEK; DOĞRU! – “Çok çalışmasan da o yapar, başarırsın zaten” söylemi yanlış! “Planlı olmakla, istemekle ve çaba ile başarabilirsin’’ demek doğru… -Kötü davranışa, çocuğun yanlış yaptığı şeye odaklanmak, yaptığı hatalı ve kötü davranışa tepki vermek doğal olarak direnci, sonrasında tartışmaları ve kötü davranışları beraberinde getireceği için yanlış! Ebeveynde çocuklarının kötü davranacakları beklentisi ve duygusu olmadan, kötü davranışı yok saymak, bazen görmezden gelmek, ani tepki yerine sakinken farkındalık oluşturan ve somut olarak rol model olunan davranışlar göstermek doğru… -Çocuklarının yapmamalarını en çok istemediği davranışı aslında ebeveynlerin kendisinin yapması yanlış! özü sözü bir, kendi içinde ve kendi arasında tutarlı, kurallar ve değerler nesnelliği üzerinden mesaj vermek doğru…-Sorunlu davranışa kesitsel ve anlık nesnelliği ile bakmak, çocuğun agresif davranışı bir iletişim ve kendisini ifade etme aracı ya da kendisini savunma nedenselliği olarak görmemek yanlış! Çocuğu disipline etmeden olayın nedenini ve kötü davranışa sebep olan duyguyu ortaya koymak ve adil bir yaklaşımla sonuca gitmek doğru… -“Bu bir kazaydı ve sen vurmaktan daha doğru bir şey yapabilirdin” şeklinde yargılayıcı ve sorgulayıcı konuşmak yanlış! “Ona vuracak kadar çok kızgın olmalısın, belki sinirlenmekte haklısın” tarzında empatik bir yaklaşımla sözelleştirilen yaklaşımlar doğru… -Hemen sorgulamak, olayı kesitsel değerlendirmek ve ani duygusal tepki vermek yanlış! “Annem babam beni anlıyor, dinliyor, hemen sorgulamıyor ve yargılamıyor’’ duygusu veren, önce duyguları anlamak sonra disipline etmek prensibi doğru…

DAVRANIŞLARINI ANLAMAK; DOĞRU! -Özellikle küçük çocukların kırıp dökmeleri ve bunu agresif bir şekilde yapmalarını ebeveyni kızdıran davranış sorunsalı gibi algılamak yanlış! Çok erken çocukluk çağında bu tür hareketlerin çocuğun temel dürtülerinin bir gereği olarak düşünmek, bu davranışları keşfetmek ve anlamak için yaptıkları yönünde algılamak, gerekirse bunu uygun şekilde desteklemek doğru… -Basmakalıp davranış sergilemek, esneklik yerine sürekli katı tutum takınmak ve bazı şeyleri ‘tabu’ halinde devam ettirmek yanlış! Zaman zaman koşullara ve nedenlere göre kuralları değiştirmek, sınırların da yeniden belirlendiği bu değişiklik dönemde kargaşalarla başa çıkmak için ısrarcı olmak, çocukların bu değişime tatsız yollarla direnmesine asla vazgeçmeyeceğiniz duygusu ile yaklaşmak ve bunu uygulayarak mesaj vermek doğru… -Çocukların oyun oynamasına ve farklı oyun oynama örüntülerini sergilemeleri, eşyalara zarar verir ve insanları rahatsız eder gerekçesiyle ve dürtüsel bir şekilde engellenmesi ya da kısıtlanması hayal gücünü ve yaratıcılığını olumsuz etkileyeceğinden yanlış! Hayal edebilmek yapabilmenin temel motivasyonu, yaratıcı düşünebilmenin öncüsü ve canlılar içinde sadece insana özgü bir beyin özelliğidir ve ayrıca bütün bebekler hayal etme güdüsü ile doğarlar. Özellikle erken çocukluk döneminde çocukların oynadığı oyunlar hayal gücünü artıran özellikte ve yaratıcı olmalıdır. Her bebek ya da çocuk hayal gücü yüksek ve yaratıcı oyunlar oynayarak büyürse, yetiştiği ortamlarda ebeveynler ve eğitimciler tarafından bu yönde yeterince desteklenirse o çocuk hayatı boyunca karşılaşacağı her durumda hayal gücünü kullanarak, araştırarak çözüme ve sonuca ulaşma becerisi kazanmış olacaktır. Bu bağlamda çocukların yaratıcı ve hayal gücü yüksek oyunlar oynanmasının ebeveynler ve eğitimciler tarafından başlatılması ve bunun sürekli olmasının sağlanması bir gerekliliktir ve bunun yapılaması doğru…

Beğene bileceğinizi düşündüklerimiz...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir